Tháng 9 122011
 
  • Facebook
  • Google Plus
  • Twitter
  • StumbleUpon
  • Email
  • RSS

Nguồn gốc:

Danh từ “Trung thu”, xuất hiện sớm nhất từ sách Chu Lễ. Theo âm lịch, mùa thu bắt đầu từ tháng 7, kéo dài đến tháng 9, tháng 7 được gọi là “mạnh thu”孟秋, tháng 8 được gọi là “trọng thu”仲秋, tháng 9 được gọi là “quý thu”季秋. Ngày 15 tháng 8 đúng vào giữa mùa thu, nên gọi là “trung thu”. Trung thu trở thành một ngày lễ cố định là vào khoảng đời Đường. Vua chúa thời xưa đến ngày 15 tháng 8 hàng năm làm lễ tế trăng, đúng vào giữa thu, nên gọi là tết trung thu 中秋节. Tết trung thu còn có các tên gọi khác như thu tiết, bát nguyệt tiết, bát nguyệt hội, nguyệt tiết, truy nguyệt tiết, nguyệt tịch, đoàn viên tiết…

Bánh trung thu:

Nói đến món ăn trong dịp tết trung thu, không thể không kể đến bánh trung thu月饼. Có thuyết nói rằng bánh trung thu bắt nguồn từ cuối đời Nguyên đầu đời Minh. Cuối đời Nguyên, khởi nghĩa nông dân bùng nổ, Chu Nguyên Chương là thế lực lớn mạnh nhất. Khi đó lãnh tụ khởi nghĩa ở Thái Châu, Giang Tô là Trương Sĩ Thành (cũng có người nói là mưu sĩ Lưu Bá Ôn của Chu Nguyên Chương) lợi dụng phong tục tặng bánh trong dịp tết trung thu của người dân, liền làm một loại bánh có nhét một mảnh giấy bé vào trong, ghi dòng chữ “Bát nguyệt thập ngũ dạ sát Thát tử”八月十五夜杀鞑子(đêm 15 tháng 8 giết giặc Thát Đát – tức quân Nguyên). Dân chúng truyền tay nhau, hẹn nhau cùng giết giặc. Từ đó, bánh trung thu chính thức lấy tên là 月饼, và trở thành món ăn truyền thống trong dịp tết trung thu. Thâm chi cho đến cuối thế kỉ XIX, trong bánh trung thu vẫn còn để một mảnh giấy theo đúng phong tục xưa. Bánh trung thu hình tròn, tượng trưng cho “đoàn viên”, ý nghĩa đó là bắt nguồn từ đời nhà Minh.

Ngày nay, bánh trung thu có nhiều hình dạng hơn, có cả hình vuông, hình các con giống… Đặc biệt ở Việt Nam có thêm bánh dẻo, còn ở Trung Quốc hiện nay chỉ có bánh nướng.

Phong tục trung thu Trung Quốc:

Thưởng nguyệt:

Thời cổ, hoàng đế Trung Quốc tế mặt trời vào ngày xuân phân, tế mặt đất vào ngày hạ chí, tế mặt trăng vào ngày thu phân và tế trời vào ngày đông chí. Tục cúng trăng vào ngày trăng tròn giữa thu bắt nguồn từ thời nhà Chu, vốn là lệ của triều đình quý tộc, nhưng dần dần cũng mở rộng ra trong dân gian.

Từ một lễ tế trang nghiêm, dần dần tết trung thu trở thành một cuộc vui nhẹ nhàng, các văn nhân họp mặt cùng ngắm trăng, làm thơ. Tục lệ ngắm trăng của văn nhân bắt đầu từ khoảng thời Ngụy Tấn, thịnh hành vào đời Đường. Đến đời Tống thì hoạt động chính trong dịp trung thu của dân gian không còn là tế lễ nữa mà là ngắm trăng vui chơi, có kẻ ngắm trăng cảm khái ngẫm nghĩ về thế cuộc, cũng có người uống rượu hát ca vui vẻ, đại để trung thu đã trở thành ngày tết dân gian dành cho tất cả mọi nhà.

Bái nguyệt:

Truyền thuyết rằng nước Tề thời Xuân Thu có cô gái xấu xí gọi là Vô Diêm Nữ (tên thật là Chung Li Xuân, còn gọi là Chung Vô Diệm), bái nguyệt rất chân thành, sau này được vào cung và làm hoàng hậu. Từ đó các thiếu nữ có tập tục bái nguyệt, tức là cúng Hằng Nga, để mong muốn trở nên xinh đẹp như Hằng Nga. Thực ra Vô Diêm Nữ sở dĩ được vào cung làm hoàng hậu không phải vì dung mạo xinh đẹp mà vì tài năng xuất chúng.

Đời Minh Thanh, việc cúng bái có sự đổi khác đôi chút, ngoài hình tượng “nguyệt thần” là Hằng Nga vốn xuất hiện trong Đạo giáo ra, mặt trăng còn được dân gian gắn thêm hình tượng bồ tát cùng thỏ ngọc giã thuốc (vì thế sau này hình ảnh Hằng Nga mới gắn liền với thỏ ngọc), các chợ đều bán tranh vẽ bồ tát và thỏ ngọc để người dân mua về thờ cúng nhân dịp này.

Chơi đèn lồng:

Chơi đèn lồng, ngắm hoa đăng là một trong những hoạt động chính của tết trung thu. Tuy không làm lễ hội hoa đăng hoành tráng như tết Nguyên tiêu, nhưng trung thu cũng được coi là một trong những lễ hội đèn lồng chính tại Trung Quốc. Chơi đèn lồng, chủ yếu thịnh hành ở miền nam, các vùng Quảng Đông, Hồng Kông đều có, mà chủ yếu là làm ở các gia đình và cho thiếu nhi. Các em bé dưới sự giúp đỡ của cha mẹ dùng giấy và tre cắt thành đèn con thỏ, đèn ông sao, đèn hộp… gắn lên một cán dài để đem đi chơi.

Phong tục rước đèn ông sao của Việt Nam chính là bắt nguồn từ thú chơi đèn lồng trong dịp tết Trung thu này của trẻ em Trung Quốc. Mà ở Việt Nam, các tập tục như cúng thần mặt trăng không còn nữa, tết trung thu đã trở thành dịp tết cho thiếu nhi, có lẽ cũng từ việc chơi đèn của trẻ em trong dịp này.

Về tác giả admin

Tên thật là Lê Huy Hoàng, sinh năm 1986, thạc sĩ chuyên ngành ngôn ngữ học ứng dụng (đại học Nhân Dân - Trung Quốc). Các bạn có thể ghé thăm trang cá nhân của tác giả tại đây.